1. Warunki pobytu

Po akcesji Polski do UE Polacy mają możliwość wjazdu do Francji na podstawie paszportu lub dowodu osobistego. Całkowicie zniesiony został obowiązek posiadania wizy, niezależnie od celu i czasu trwania pobytu. Jedynie na pobyt dłuższy niż 3 miesiące konieczne jest uzyskanie pozwolenia. W tym celu należy zarejestrować się w prefekturze lub w komisariacie policji w miejscu zamieszkania. Wymagane przy tym dokumenty to: paszport, świadectwo urodzenia, świadectwo ślubu, 3 fotografie, umowa najmu mieszkania, zaświadczenie od pracodawcy lub w przypadku osób samozatrudniających się - potwierdzenie z izby handlowej oraz dokumenty dotyczące wyników finansowych firmy, zaświadczenie o opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne.

2. Formy działalności gospodarczej

Firmy zagraniczne zamierzające inwestować na terenie Francji mają wiele możliwości, co do ukształtowania swojego statusu prawnego. Nie istnieje tutaj oddzielna ustawa regulująca funkcjonowanie spółek z kapitałem zagranicznym. W zasadzie nie istnieją także ograniczenia dotyczące inwestycji zagranicznych. Jedynie inwestycje powyżej 1.530.000 euro muszą być notyfikowane Ministrowi Gospodarki, Finansów i Przemysłu.
Polski przedsiębiorca zamierzający współpracować bądź związać się kapitałowo z firmą francuską ma możliwość wcześniejszego sprawdzenia kondycji finansowej partnera i jego wypłacalności korzystając z zapisów rejestrów sądowych lub usług wywiadowni handlowych.

Inwestor zagraniczny chcący prowadzić we Francji działalność gospodarczą może działać jako osoba fizyczna lub osoba prawna. Spółka zagraniczna zamierzająca wejść na rynek francuski może także utworzyć na początku przedstawicielstwo bądź filię. Kilka rodzajów działalności wymaga spełnienia pewnych warunków, w tym uzyskania pozwolenia na ich prowadzenie, jak i złożenia stosownych gwarancji finansowych. Dotyczy to m.in. prowadzenia biura turystycznego, sprzedaży alkoholu i wyrobów tytoniowych, działalności ubezpieczeniowej, transportu towarów i osób, wynajmu pojazdów, prowadzenia apteki itd.

a. Praca na zasadzie samozatrudnienia

Tworząc przedsiębiorstwo we Francji należy zdefiniować rodzaj działalności. Może to być działalność:

Rzemieślnicza - niezależna działalność produkcyjna, przetwórcza, wykonywanie napraw, świadczenie usług korzystając ewentualnie z pomocy swej rodziny i przy zatrudnieniu nie więcej niż 10 pracowników. Działalność ta rejestrowana jest w Rejestrze Zawodów. Rzemieślnicy należą do izb rzemieślniczych. Zakładając firmę rzemieślnik winien złożyć wymagane dokumenty w Centrum Formalności Przedsiębiorstw, instytucji pośredniczącej w uzyskaniu przez przedsiębiorcę niezbędnych rejestracji, numerów identyfikacyjnych itp., znajdującej się przy właściwej terytorialnie Izbie Rzemieślniczej.

Przemysłowa - niezależna działalność produkcyjna, przetwórcza, wykonywanie napraw, świadczenie usług przy zatrudnieniu więcej niż 10 pracowników. Działalność ta rejestrowana jest w Rejestrze Handlowym i Spółek. Zakładając firmę prowadzącą działalność przemysłową należy złożyć wymagane dokumenty w Centrum Formalności Przedsiębiorstw znajdującym się przy właściwej terytorialnie Izbie Handlowo-Przemysłowej.

Handlowa - obejmuje operacje handlowe jak np. nabywanie dóbr celem ich odsprzedaży, pośrednictwo handlowe, transport towarów itp. oraz działalność związaną z handlem np. szkoła nauki jazdy, agencja handlowa itd.. Działalność ta rejestrowana jest zazwyczaj w Rejestrze Handlowym i Spółek. Handlowcy należą do izb handlowo-przemysłowych. Zakładając przedsiębiorstwo handlowiec winien złożyć wymagane dokumenty w Centrum Formalności Przedsiębiorstw znajdującym się przy właściwej terytorialnie Izbie Handlowo-Przemysłowej.

Wolne zawody reglamentowane (np. adwokaci, biegli księgowi, lekarze) lub niereglamentowane (np. tłumacze, konsultanci) - niezależna działalność o charakterze intelektualnym. Podejmując indywidualną działalność związaną z wykonywaniem wolnego zawodu, zainteresowany powinien złożyć wszystkie dokumenty w Centrum Formalności Przedsiębiorstw oraz we właściwym dla swojego adresu zamieszkania biurze URSSAF, francuskim odpowiedniku ZUS.

Termin zarejestrowania podjęcia działalności następuje:

w ciągu 15 dni dla wszelkich przedsiębiorców płatników VAT przed podjęciem działalności w przypadku agentów handlowych

w ciągu pierwszego miesiąca działalności dla przedstawicieli wolnych zawodów

Zarejestrowanie następuje poprzez dokonanie wpisu w odpowiednim rejestrze właściwym dla:

miejsca siedziby firmy lub miejsca, gdzie znajduje się zakład główny lub też miejsca zamieszkania - w przypadku osób fizycznych,

miejsca siedziby firmy - w przypadku osób prawnych.

Nowo utworzone przedsiębiorstwo otrzymuje, za pośrednictwem Centrum Formalności Przedsiębiorstw przyznawany przez urząd statystyczny (INSEE) numer identyfikacyjny tzw. SIRET składający się z 14 cyfr zawierający w sobie numer SIREN (identyfikujący przedsiębiorstwo) oraz NIC (identyfikujący lokalizację lub główną siedzibę przedsiębiorstwa). INSEE przyznaje również kod APE określający główny profil działalności przedsiębiorstwa.

b. Wolne zawody

Osoby posiadające kwalifikacje do wykonywania wolnego zawodu we Francji mogą prowadzić działalność indywidualną i wówczas określa się ich pojęciem pracowników niezależnych. Wśród wolnych zawodów rozróżnia się zawody reglamentowane i niereglamentowane.

Wolne zawody reglamentowane
Do tej grupy należą: lekarze, psycholodzy, weterynarze, zawody para medyczne, architekci, geodeci, adwokaci i inne zawody związane z wymiarem sprawiedliwości, biegli księgowi i rewidenci księgowi, agenci nieruchomości, rzecznicy patentowi, tłumacze symultaniczni. Tytuł osób wykonujących wolny zawód reglamentowany chroniony jest przez prawo. Obywatele polscy, chcący wykonywać we Francji jeden z ww. zawodów muszą uzyskać zgodę właściwej izby i wpis na listę uprawnionych do wykonywania zawodu.

Przedstawiciele wolnych zawodów obok działalności samodzielnej (indywidualna działalność gospodarcza) mogą prowadzić działalność w formie spółki. Spółki właściwe dla wolnych zawodów to spółka cywilna wolnych zawodów (SCP) i spółka kapitałowa mająca za przedmiot wykonywanie wolnego zawodu. Aby zarejestrować spółkę w Rejestrze Handlowym i Spółek konieczna jest uprzednia zgoda odpowiedniej organizacji zrzeszającej członków danego wolnego zawodu.

Wolne zawody niereglamentowane
Grupują one wszystkie profesje, które nie są związane ani z działalnością handlową, ani rzemieślniczą, ani przemysłową czy też rolniczą i niepodlegające odrębnemu uregulowaniu prawnemu. Do tej grupy należą wszystkie osoby, które wykonują niezależnie praktykę, której przedmiotem są usługi intelektualne, np. tłumacze, konsultanci.

c. Spółki

We francuskim systemie prawnym istnieją dwie kategorie spółek: spółki cywilne i spółki handlowe. Do spółek handlowych zaliczane są: spółka jawna, spółka komandytowa zwykła, spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, spółka komandytowo-akcyjna, spółka akcyjna uproszczona oraz spółka akcyjna. Największą popularnością cieszy się spółka z ograniczoną odpowiedzialnością.

Proces tworzenia oraz zasady działania spółek handlowych zostały uregulowane w Kodeksie handlowym. Pierwszym krokiem w tworzeniu spółki jest znalezienie siedziby spółki. Kolejną czynnością jest sporządzenie i podpisanie umowy spółki. Dokumenty spółki powinny być sporządzone w języku francuskim. W celu zarejestrowania spółki w Rejestrze Handlowym i Spółek należy przygotować dokumentację, w skład której wchodzą m.in.:

statut i regulamin wewnętrzny spółki,

świadectwa o niekaralności osób zarządzających,

umowa najmu lub kupna lokalu,

zaświadczenie o pokryciu kapitału zakładowego spółki,

informacje dotyczące Zarządcy lub Prezesa.

Wszelkie niezbędne do rejestracji spółki dokumenty składa się w Centrum Formalności Przedsiębiorstw. Istnieje możliwość dokonania administracyjnej procedury zgłoszeniowej za pomocą Internetu. Rejestracja obowiązuje handlowców prowadzących działalność indywidualną i wszystkie spółki, tak handlowe, jak i cywilne (za wyjątkiem spółek cichych). Centrum Formalności Przedsiębiorstw istnieją praktycznie w każdym francuskim departamencie. Centrum Formalności Przedsiębiorstw przekazuje otrzymane od przedsiębiorcy dokumenty, po ich weryfikacji, m.in. do Rejestru Handlowego i Spółek przy Sądzie handlowym w miejscu właściwym dla siedziby spółki, do urzędu podatkowego (Centre des impôts), organów ubezpieczeniowych itp. celem dokonania stosownych operacji i zapisów związanych z rozpoczęciem działalności spółki. Po załatwieniu formalności związanych z rejestracją, Centrum wydaje wyciąg K-bis potwierdzający rejestrację spółki. Wyciąg K-bis służy jako dowód istnienia spółki we wszystkich urzędach, bankach i pozwala na praktyczne rozpoczęcie działalności. Adresy poszczególnych Centrów można uzyskać w izbach handlowych, izbach regionalnych, a także w Izbie Handlowo-Przemysłowej w Paryżu. W trakcie procedury przygotowującej utworzenie spółki, jego rejestrację w różnych urzędach i zapisywanie w rejestrach wnioskodawca wypełnia średnio około dwudziestu różnego rodzaju formularzy. Koszt formalności związanych z utworzeniem spółki wynosi ok. 760 euro, a procedura rejestracji trwa średnio około 8 dni (przy czym procedura ta może ulec wydłużeniu jeżeli założyciele nie dysponują wszystkimi dokumentami). Wyciągi z rejestru można zamawiać w dowolnej ilości zarówno przez Internet: www.infogreffe.com, jak bezpośrednio w Rejestrze Handlowym i Spółek, w którym spółka została zarejestrowana.

3. Uwarunkowania działalności gospodarczej

Pomimo generalnie obowiązującej zasady swobody podejmowania działalności gospodarczej, w praktyce istnieje szereg ograniczeń. Nie istnieje jednolity zbiór przepisów, który ujmowałby wszystkie rodzaje działalności reglamentowanej lub podlegającej kontroli. I tak między innymi:

odrębne uregulowania dotyczą inwestycji w sektorze handlu; tworzenie nowych supermarketów i magazynów, których powierzchnia przekracza ustalone wielkości, uzależnione jest od uzyskania zgody władz,

w wielu dziedzinach wymagane jest uprzednie uzyskanie zgody, przy czym wymóg ten często dotyczy nie produkcji, lecz wprowadzenia towaru na rynek (np. produkty farmaceutyczne, wyposażenie szpitali itp.); decyzje w tych sprawach podejmują właściwe ministerstwa lub ich agendy, a coraz częściej stosowane są kryteria lub dyrektywy europejskie,

w ramach obowiązującego europejskiego systemu oceny zgodności, określone produkty unijne oraz produkty importowane (w tym polskie) objęte tzw. dyrektywami nowego podejścia, winny spełniać wymagania zapewniające odpowiedni stopień bezpieczeństwa przy ich użytkowaniu i być oznakowane znakiem zgodności "CE",

istnieją dziedziny objęte monopolem i kontrolą państwa, w których podjęcie działalności gospodarczej wymaga uprzedniego uzyskania zgody lub koncesji, np. w sektorach użyteczności publicznej (energetyka, łączność, transport); przy imporcie i sprzedaży broni i materiałów wybuchowych (również przeznaczenia cywilnego); sprzedaży napojów alkoholowych oraz wyrobów tytoniowych,

inwestycje w dziedzinie działalności przemysłowej muszą spełniać określone kryteria (np. lokalizacja zakładów chemicznych, produkcyjnych, kopalń itp.) dotyczące głównie bezpieczeństwa ludności i ochrony środowiska; zgodę na lokalizację wydają władze lokalne, zaś odpowiednie służby administracji centralnej i terenowej systematycznie sprawdzają, czy ustalone kryteria są przestrzegane,

w przypadku wolnych zawodów czy zawodów reglamentowanych (adwokaci, lekarze, notariusze, księgowi itp.) wymagane jest posiadanie dokumentów i dyplomów uznawanych przez kraje UE (w tym Francję), a podjęcie i prowadzenie działalności uzależnione jest od spełnienia szeregu kryteriów, takich jak: ukończenie stosownych szkół (uczelni), posiadania odpowiedniej praktyki zawodowej, zdanie odpowiedniego egzaminu itp.

Przedstawione uregulowania dotyczą na ogół wszystkich podmiotów (francuskich i zagranicznych), są jednak wymogi specyficzne odnoszące się do podmiotów zagranicznych nie posiadających swej siedziby we Francji.

4. System podatkowy

Francuski system podatkowy jest wyjątkowo rozbudowany i bogaty. Dla obywateli Polski istotne znaczenie mają, oprócz francuskich przepisów kodeksowych, postanowienia polsko-francuskiej umowy z dnia 20 czerwca 1975 r. w sprawie zapobieżenia podwójnemu opodatkowaniu w zakresie podatków od dochodu i majątku. Tekst umowy w języku polskim dostępny jest na stronie internetowej Ministerstwa Finansów www.mf.gov.pl.

5. Pomoc publiczna dla inwestorów zagranicznych we Francji

Najistotniejsza pomoc publiczna we Francji dotyczy inwestycji i tworzenia miejsc pracy. Wsparcie ma różne formy, a mianowicie: subwencje, kredyty preferencyjne, rabaty od nieruchomości. Faktyczna wielkość pomocy publicznej uwarunkowana jest przede wszystkim lokalizacją geograficzną i wielkością przedsięwzięcia.

Na terenie Francji powstały Przestrzenne Strefy Priorytetowe (Prime d'Aménagement du Territoire - PAT), w których przedsiębiorstwa inwestujące i/lub tworzące miejsca pracy mogą uzyskać subwencje w odniesieniu do terenu, budowli i wyposażenia produkcyjnego, w następującej wysokości:

11,5-23,0% - przedsiębiorstwa duże (zatrudnienie powyżej 250 osób),

21,5-33,0% - przedsiębiorstwa małe i średnie (do 250 pracowników).

Dopuszczalny maksymalny poziom pomocy w danej kategorii można osiągnąć w wyniku kumulacji poszczególnych premii z różnych źródeł i na podstawie różnych tytułów.
Poza strefą priorytetową, firmy mogą także uzyskać pomoc publiczną w wysokości 7,5% - przedsiębiorstwa średnie (zatrudniające 50-250 pracowników) i w wysokości 15% - przedsiębiorstwa małe (zatrudniające do 50 pracowników).

Ponadto firmy mogą korzystać, całkowicie lub częściowo, ze zwolnień od kosztów społecznych (naliczenia socjalne od wynagrodzeń) w przypadkach zatrudniania określonych kategorii personelu (młodzi absolwenci szkół zawodowych, długotrwali bezrobotni).

Kolejnym elementem pomocy publicznej we Francji jest wspieranie szkoleń zawodowych pracowników przedsiębiorstw inwestujących i tworzących miejsca pracy.

We Francji funkcjonuje także wspieranie badań i rozwoju dla przedsiębiorstw inwestujących i tworzących miejsca pracy. Celem jest promowanie rozwoju technicznego i wzrostu poziomu innowacyjności, jak również wspieranie transferu technologii.

Na francuskich stronach internetowych istnieje wiele przewodników informujących potencjalnych przedsiębiorców o istotnych elementach związanych z przygotowywaniem projektu przedsiębiorstwa, wyborem jego formy prawnej czy o poszczególnych etapach procedury tworzenia i rejestracji własnej firmy.

Przydatne strony to:
http://www.cm-paris.fr
http://www.greffe-tc-paris.fr
http://www.paris-entreprises.com
http://www.laloi.com


Przydatne adresy:

Ambasada RP w Paryżu
Wydział Ekonomiczny
86, rue de la Faisanderie, 75116 Paris
Tel. (0033) 1 45 04 10 20, fax (0033) 1 45 04 63 17,
e-mail breh@commerce.net

Krajowy Rejestr Handlowy Spółek
tel. (+331) 46 92 58 00, fax (+331) 49 01 07 37
Francuska Agencja Inwestycji Krajowych
1 avenue Charles Floquet, 75007 Paris.

Francuska Izba Przemysłowo - Handlowa w Polsce
ul. Mokotowska 1900-560 Warszawa
Tel.: + 48 (22) 696 75 80
Fax: + 48 (22) 696 75 90
www.ccifp.pl ccifp@ccifp.pl

Opracowała Joanna Filus na podstawie Przewodnika Gospodarczego - Francja 2008 wydanego przez Ambasadę Rzeczypospolitej Polskiej we Francji, Wydział Promocji Handlu i Inwestycji.